1999 оны 1 дvгээр сараас Европын Холбооны 11 улсад, 2001 оноос Грек улсад еврог дансны гvйлгээний мєнгє хэлбэрээр хэрэглэж эхэлжээ. Харин 2002 оны 1 дvгээр сараас эхлэн евро бэлэн мєнгє хэлбэрээр гарч ирлээ. Еврог хэрэглэснээр хvрч болох олон чухал ашигтай, сайн талуудыг тєсєєлж тєлєвлєж байсан бєгєєд тухайлбал 1999 оноос хойш евро хэрэглэдэг бvсийн эдийн засгийн хєгжил америкийнхийг давж гарах ёстой байлаа. Энэ vед тавигдаж байсан гол асуудлууд: евро єєрийн хамгийн том єрсєлдєгч болох америк доллартай аль хэр сайн єрсєлдєж чадах, нэгдмэл дотоод зах зээлийг ингэж улам нэгтгэснээр европ тивийн эдийн засгийн хєгжил, єрсєлдєх чадварыг хэр нэмэгдvvлэх зэрэг байв.
Еврог гаргаж ирснээр vнэндээ хэмжээ дамжаа болон гол макро эдийн засгийн vзvvлэлтvvдээрээ Америктай жишиж болохуйц валютын нэгдмэл бvс бий болгоцгоосон байна. GDP-гийн тухайд (абсолют єртєгєєр, нэг хvнд ногдох хувиар, мєн дэлхийн хэмжээний GDP-д эзлэх хувиар авч vзвэл) АНУ тэр veд ч, одоо ч давуу байдалтай. Харин зах зээлийн хэмжээ, дэлхийн экспортод эзлэх хувиараа евро бvс илvvтэй байв. Эдгээр vзvvлэлтvvдийг доорх хvснэгтээс харж болно.

АНУ болон евро бvсийн зарим vзvvлэлтvvд, 1998 онд	АНУ	Европын Валютын Холбоо
Хvн ам (сая)	270	292
GDP (миллиард евро)	7592	5773
Дэлхийн GDP-д эзлэх хувь (бараа, vйлчилгээний vнэ)	29,3	22,2
Дэлхийн GDP-д эзлэх хувь (худалдан авах чадвар)	20,8	15,5
Дэлхийн экспортод эзлэх хувь	16,3	20,1

Ханш унах болсон шалтгаанууд
1999 оны 1 дvгээр сарын 1-ний єдєр, евро дансны мєнгє хэлбэрээр анх гарч ирэх vед валютын зах зээлvvд дээр 1 евронд 1,1685 ам. доллар єгцгєєж байв. Дараагийн нэг хоёр хоногт евро хvчтэй болж ирсэн ба доллартай харьцуулсан ханш нь 1,18 болжээ. Тvvнээс хойш хааяа хааяа бага сага єєдєлж байсныг эс тооцвол еврогийн ханш тасралтгvй буурч иржээ. 1999 оны 3 сарын эхний долоо хоногт 1,08-1,09-ын хооронд хэлбэлзэж, 5 сард 1,04 хvртэл уруудсан бєгєєд 2000 оны 3 сарын vед 1 евроны тєлєє ердєє 94 сент тєлцгєєж байлаа. Еврогийн ханш хамгийн доод цэгтээ 2000 оны 10 сарын 26-нд хvрч, энэ vед шинэ мєнгєний ханш 0,8252 доллар болж унажээ. Зєвхєн америк доллартай харьцуулсан ханш л ингэж буурсан бус, мєн гадаад худалдааны гол партнерvvдийн валютуудтай (тухайлбал англи фунт, япон иен) харьцсан ханш нь ч иймэрхvv хэмжээний хvнд уналтанд орсон байв.

Хvчирхэгжиж буй валют
Евро хvчирхэгжих эхний шинж тэмдэгvvд vнэндээ 2000 оны 12 дугаар сараас харагдаж эхэлжээ. 2001 оны 1 сард ханш 0,95 доллар болж єсч, дараа нь 7 сар хvртэл дахиад л буурчээ. Yvнд Европын Холбоонд зvvн европын орнуудыг нэгтгэх боломж олгосон Ниццагийн Гэрээг vл зєвшєєрсєн ирландын хvн амын санал асуулга болон vvнээс vvдэлтэй “интеграцийн тодорхойгvй байдал“ зарим талаар нєлєєлсєн гэдэг. 2001 оны 7 сараас багавтар хэлбэлзэл бvхий тогтмол єсєлтийн график еврогийн ханшийг дvрслэх болсон бєгєєд дээд цэгтээ 2003 оны хавар хvрч 5 сарын 27-нд 1,1901 доллар болж єсчээ. Тvvнээс хойш аажим, гэхдээ тасралтгvй бууралт ажиглагдах болов. 2003 оны намар 10, 12 сард хаврын дээд амжилтаа олон удаа эвдэж 1,20-1,22 доллар хvрч байлаа.
Еврогийн тасралтгvй єсєлтийн шалтгаан харамсалтай нь евро бvсийн эдийн засгийн сайжралт, єрсєлдєх чадварын нэмэгдэлт байсангvй, харин АНУ-д дэлхийн хамт олон итгэл алдарснаас, мєн долларын ханш унаснаас болжээ. Гэхдээ шалтгаануудыг ялимгvй дэлгэрvvлж vзэцгээе.
1. Аль 2000 оны намар гэхэд л америкийн эдийн засгийн єсєлт ихэд доогуур байв. 2001 он Европын Холбоо болон евро бvсийн хувьд эдийн засгийн тvvхийн онцгой жил болсон бєгєєд энэ vед бvсийн орнуудын нийт GDP єсєлт 1,2 хувиар америкийнхаас давж гарсан байв (АНУ 0,3 хувь байхад эдийн засгийн жилийн єсєлт евро бvсэд 1,5 хувь байжээ).
2. 2001 оны 9 сарын 11-ний террор дайралт аз туршилтанд нєлєєлєх ноцтой хvчин зvйл болж америкийн зах зээл дээр гарч иржээ. Зєвхєн хєрєнгє оруулалтын аз туршилт єсєєд зогссонгvй, тєрийн зардлууд ч (юуны ємнє судалгаа-хєгжлийн салбарт, vvний барагцаагаар 50 хувийг эзэлсэн цэргийн судалгаа-хєгжлийн зардлууд) vлэмж ихээр нэмэгдэж, мєн байгууллага, газруудын хамгаалалтын зардал ч машид єссєн байна. Энэ бvгд дээр нэрмээс болж 2002 оны эхний хагас жилд Америкт жуулчлагчдын тоо 17 хувиар буурчээ.
3. Бизнесийн цуврал будлианууд (жишээ нь Энроны хэрэг) америкийн том аж ахуйн нэгжvvдэд, тэднээр дамжин нийт америкийн эдийн засагт итгэх бизнесийн итгэлийг ганхуулж, эдийн засаг ба улс тєрийн холбоо хэлхээний мєн шинжийг нийтэд анхааруулжээ.
4. Афганистаны, дараа нь иракын дайнтай холбоотой улс тєрийн ба аюулгvй байдлын аз туршилт нэмэгдсэн, дайны болон энхийг сахиулах зардлууд єссєн.
5. Єрсєлдєх чадварын ялгаанд єєрчлєлт ороогvй боловч европын банкны хvvгийн тасралтгvй бууралтын нєлєєгєєр америкийн хvvгийн давуу байдал 2003 оны зун ердєє 1 хувь болгож багасжээ. Юуны ємнє хєрєнгє оруулалт, эдийн засгийн хєгжлийг дэмжих зорилготой чиглэл болгогч банкны хvv олон арван жилийн турш vзэгдээгvй хэмжээнд доошилсон байв. Банкны хvv2003 оны 7 сард АНУ-д 1 хувь, евро бvсэд 2 хувь хvртэл унажээ.
6. 2002 оны 1 дvгээр сарын 1-нээс евро бэлэн мєнгє хэлбэрээр гарч ирлээ. Еврог бэлэн мєнгє болгон гvйлгээнд оруулсан нь ч, хоёр сарын турш vргэлжилсэн мєнгє солих ажил ч цєм амжилттай явагджээ. Хvн ам шинэ мєнгийг баяртай хvлээн авсан бєгєєд хоёр долоо хоногийн дараа л гэхэд бэлэн мєнгєєр хийсэн тєлбєрvvдийн 90 хувь нь еврогоор хийгджээ (харин хожим нь олон хvн юмны vнэ нэмэгдсэн тухай гомдоллож байсан).

Ханшийг хадгалах боломжтой юу
Хэдий хvртэл, мєн ямар хэмжээнд одоогийн ханшийг барих боломжтой вэ. Анх гvйлгээнд оруулж байсан ханшны орчим тогтворжно гэж болох уу. Харамсалтай нь макро vзvvлэлтvvд vvнийг баталсан хариу єгєхгvй байна.
2002 онд дахиад л америкийн эдийн засаг илvv хурдан єсчээ, GDP 2,4 хувиар нэмэгдсэн байхад евро бvсэд энэ тоо 0,8 хувь байв. Гамбургийн дэлхийн эдийн засгийн судалгааны хvрээлэн, HWWA-ын 2003 оны урьдчилсан мэдээгээр 2003 ба 2004 онд шийдвэрлэхvйц єєрчлєлт гарахгvй, 2,4-єєс 3,5 хувийн америкийн эдийн засгийн єсєлттэй харьцуулахад евро бvсийн 12 орон 0,9-єєс 2,3 хувийн vзvvлэлт харуулж чадах ажээ.
Энэ бvхний хажуугаар ажилгvйдлийн хэмжээ эсрэг тэсрэг хандлагатай байна. Шинжээчид АНУ-д бууралт (2004 онд 5,6 хув болж багасна), харин евро бvсийн орнуудад 8,9 хувь хvрэх тасралтгvй єсєлт зєгнєж байгаа гэнэ. Евро бvсэд vйлдвэрлэл, цалин хєлсний тухайд ч єрсєлдєх чадварыг нь сайжруулж чадах шийдвэртэй єєрчлєлт гарахгvй ажээ.
Цаашлаад евро бvсэд итгэх итгэлийг гишvvн орнуудынх нь улсын тєсвийн асуудлууд алдагдуулж магадгvй. Конвергенци хэмжvvр болон тогтвортой байдал ба хєгжлийн гэрээнд заасан GDP-гийн 3 хувиас хэтрэх ёсгvй тєсвийн алдагдлын хязгаарыг єнєє хvртэл олон орон нэгэнт давчихсан байгаа. HWWA-ын урьдчилсан мэдээллээр 2003 онд евро бvсийн 12 орноос зургаа нь л улсын тєсвийн тэнцвэртэй байдалд ойртох бєгєєд vлдсэн орнуудаас Холбооны хамгийн том эдийн засаг бvхий Герман, Франц улсуудад тєсвийн алдагдал GDP-гийн 3 хувиас илvv гарах тєлєвтэй байна.

Нэгдэлт хэрхэн нєлєєлєх тухай
Евро олон улсын зах зээлд гарч ирснээсээ хойш 4 бvтэн, хагас жилийн хугацаанд америк долларын дэлхийд тэргvvлэх байранд халдаж чадсангvй. Валютын нєєцийн 68 хувийг доллараар хадгалсаар хэвээр байгаа бєгєєд энэ нєєцийн 13 хувийг евро эзэлж байна. Харин єєдрєг ирээдvй зєгнєж бондуудын 40 хувь єнєєдєр еврогоор хийгдэх болсон ба хэдийгээр ихэнх нь жижиг орнууд боловч 50 улс еврог єєрийн орны мєнгєний ханшны системийн суурь валютаар сонгожээ.
Холбооны мєнгєний бодлогод оролцдоггvй Холбооны гишvvн гурван улс - Дани, Нэгдсэн Вант улс, Швед - хожим евро бvсэд нэгдэх vед, мєн 2004 оны 5 сарын 1-нээс Холбоонд зvvн европын орнууд шинээр элсэх vед еврогийн ханш хэрхэн єєрчлєгдєж мэдэх нь сонирхолтой юм. Дээрх гурван улсаас Нэгдсэн Вант улс онцгой анхаарал татаж байгаа, Лондоны мєнгє санхvvгийн тєвийн гvйцэтгэх роль, англи фунтны уламжлал, нэр хvнд, олон улсын байр суурь зэргээс болоод.
Харин Холбоонд шинээр элсэх орнууд конвергенци хэмжvvрvvдийг (жишээ нь тєсвийн алдагдал дотоодын нийт бvтээгдэхvvний 3 хувиас хэтрэхгvй байх) биелvvлснийхээ дараа хамгийн эртдээ гэхэд 2007 онд евро бvсийн гишvvн болж болно.

2003-12-09.

Ашигласан материал: Die internationale Rolle des Euro-EZB Aug, 1999
Company management Nov, 2003